Dowody w postępowaniu sądowym – co warto wiedzieć?

Postępowanie cywilne opiera się na faktach i ich udowodnieniu. Nawet najbardziej przekonujące twierdzenia strony nie wystarczą, jeśli nie zostaną poparte odpowiednimi dowodami.

Ciężar dowodu – kto musi udowodnić swoje twierdzenia?

Podstawową zasadę określa art. 6 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne.

Zasada ta znajduje odzwierciedlenie również w procedurze cywilnej. Art. 232 Kodeksu postępowania cywilnego stanowi, że strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne. Sąd co do zasady nie prowadzi postępowania dowodowego z urzędu – to strony muszą być aktywne.

Skutek praktyczny: jeśli strona postępowania nie przedstawi dowodu na poparcie swoich twierdzeń, Sąd co do zasady przyjmie, że fakt nie został udowodniony, co zazwyczaj prowadzi do przegrania sprawy w tej części.

Co może być dowodem w sprawie cywilnej?

Postępowanie cywilne dopuszcza szeroki katalog środków dowodowych. dowód z dokumentów,

• zeznania świadków,
• przesłuchanie stron,
• opinie biegłych,
• oględziny,
• nagrania, fotografie i inne nośniki informacji.

Istotne jest, że katalog dowodów nie ma charakteru zamkniętego. Zgodnie z zasadą swobody dowodowej sąd może dopuścić każdy środek, który pozwala ustalić istotne okoliczności sprawy, o ile nie jest sprzeczny z prawem.

Ocena dowodów przez Sąd – zasada swobodnej oceny

Zgodnie z art. 233 § 1 k.p.c. sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Jest to tzw. zasada swobodnej oceny dowodów.

W praktyce oznacza to, że:

• sąd nie jest związany „hierarchią” dowodów (choć np. wszelkie dokumenty urzędowe mają silną moc dowodową)
• ocenia ich wiarygodność i spójność,
• bada, czy tworzą logiczną całość.

Kiedy sąd może oddalić wniosek dowodowy?

Nie każdy zgłoszony dowód zostanie przeprowadzony. Art. 235² § 1 k.p.c. przewiduje, że Sąd może pominąć dowód w szczególności, gdy:

• fakt jest już udowodniony,
• dowód jest nieprzydatny do wykazania danej okoliczności,
• dowód zmierza jedynie do przedłużenia postępowania,
• wniosek dowodowy jest spóźniony,
• dowód dotyczy faktów nieistotnych dla sprawy.

To ważny przepis praktyczny – pokazuje, że samo zgłoszenie dowodu nie gwarantuje jego przeprowadzenia.

Terminowość dowodów – kiedy zgłaszać materiał dowodowy?

Strony powinny powołać wszystkie twierdzenia i dowody możliwie wcześnie. W praktyce najlepszym momentem jest:

• pozew lub odpowiedź na pozew,
• wniosek rozpoczynający postępowanie nieprocesowe albo odpowiedź na taki wniosek

Dowody zgłoszone później mogą zostać uznane za spóźnione, jeżeli okaże się, że mogły zostać powołane wcześniej. Może to skutkować ich pominięciem przez sąd.

Dlatego z perspektywy strategii procesowej niezwykle ważne jest zgromadzenie całego materiału dowodowego jeszcze przed rozpoczęciem sporu sądowego.

Skutki braku dowodu

Jeżeli strona nie przedstawi dowodu koniecznego do wykazania swoich twierdzeń:

• fakt zostaje uznany za nieudowodniony,
• sąd nie może oprzeć na nim rozstrzygnięcia,
• roszczenie lub zarzut może zostać oddalony.

To bezpośrednia konsekwencja zasady ciężaru dowodu.

Najważniejsze wnioski praktyczne

1. Każda strona musi udowodnić fakty, na których opiera swoje stanowisko.
2. Dowodem może być każdy środek pozwalający ustalić fakty.
3. Dokumenty urzędowe mają szczególną moc dowodową.
4. Sąd samodzielnie ocenia wiarygodność dowodów.
5. Dowody należy zgłaszać w pierwszych pismach, spóźnione lub nieistotne wnioski dowodowe mogą zostać oddalone.
6. Najbezpieczniej zgromadzić i przedstawić wszystkie dowody już na początku sprawy.

Artykuł powstał we współpracy z kancelarią prawną z Opola: https://www.kancelariasc.com.pl